Can art save journalism? Een zeer interessant thema voor iemand als ik, die opgegroeid is in het theater en daarnaast journalist ben. Kan kunst de journalistiek redden? En zo ja: hoe dan? Moet de journalistiek wel gered worden?

Op die laatste vraag kreeg ik al snel antwoord: Ja. Niet alleen in deze lezing, maar in een groot deel van de lezingen die ik bijgewoond heb, was de boodschap dat de journalistiek vast zit. Vast in een patroon dat niet meer werkt. We hebben niet alleen de krant nodig om te weten wat het nieuws is, daar heb je apps voor die je zelf het nieuws vertellen terwijl het nog bezig is. We kijken niet alleen nog maar naar tv voor het nieuws, want er zijn nog genoeg andere programma’s op de televisie te zien. En we hebben ook nog andere platforms, zoals YouTube en Netflix. Zeg nou zelf: Hoe vaak hoor je iemand zeggen dat hij/zij geen tv meer kijkt?

Volgens Hossein (beter bekend als “The Father of Blogging” in Iran) is nieuws stervende. Een gewaagde uitspraak waar je stapels essays over kan schrijven of deze uitspraak terecht is of niet. Zelf ben ik van mening dat nieuws niet dood is, maar de manier waarop nieuws gebracht wordt wel stervende is. Hoe moeten we dit oplossen? Hier komt het aspect kunst om de hoek kijken.

Why, tell me why?

Aller eerst kan je door kunst bij hele nieuwe verhalen komen. Een kunstenaar interpreteert de wereld op zijn/haar eigen manier. Dat is een interessant gegeven op zich. Door verslag te doen van een gebeurtenis en daar kunst bij te betrekken, creëer je een nieuwe invalshoek. Dat leidt tot een extra laag in een verhaal. “Er ontstaat meer empathie en connectie als je iets daadwerkelijk voor je kan zien”, aldus Andrew North (journalist bij The Guardian). Natuurlijk gaat de journalistiek over de realiteit, terwijl dat bij kunst niet altijd zo is. Echter kan kunst gebaseerd zijn op de werkelijkheid. Ik denk dat, als je er als journalist voor waakt dat de kunst nog bij het stuk past en niet afwijkt van de realiteit, dat het zou kunnen.

Verslag doen van akelige gebeurtenissen is al een gevoelig iets, maar door bijvoorbeeld tekeningen toe te voegen kun je deze gebeurtenis toch in beeld brengen zonder trauma’s op te wekken bij je lezer. Je vormt toch een beeld van wat er gebeurd is. Hetzelfde geldt voor de identiteit van een persoon uit het verhaal. Als het een gevoelige kwestie is en de geïnterviewde niet op de herkenbaar foto wil, kan je toch een beeld schetsen van de persoon zonder de gehele identiteit weg te geven. Een voorbeeld hiervan is de productie van Andrew North voor de Guardian over de LGBT+ crisis in de Kremlin. Iets wat door rechtbankverslaggevers al jaren gedaan wordt, ondanks dat rechtbanktekeningen geen directe kunstvorm is, is het wel een tekening en geen foto.

Afbeeldingsresultaat voor rechtbank tekening
Door: Jan Hensema

Twee woorden – negen letters…

Natuurlijk duurt het maken van tekeningen, kunstwerken, video’s, muziekstukken en vele andere kunstvormen lang. Kunst toevoegen aan een journalistiek verhaal is dus geen optie voor breaking news. Echter werkt het wel voor verhalen waar je langer mee bezig bent. Tegenwoordig zijn er via online technieken wel mogelijkheden om het proces te versnellen. Gelukkig, want een verhaal van een paar honderd woorden is toch aantrekkelijker als daar plaatjes, video en/of muziek bij zit. Het creeert een compleet nieuwe ervaring, niet alleen voor het publiek. Wat echter wel een van de valkuilen is, is dat de kunst het verhaal niet moet gaan overnemen. Maar dat is aan de journalist om daar over te waken.  Het blijft toch journalistiek. Maar ach, experimenteren met de journalistiek is altijd leuk.

Bronnen:
Stichting Kijkonderzoek – Jaaronderzoek 2018

Journalism as cultural form – Hossein Derakhshan

Can art save journalism? – Een lezing op het International Journalism Festival 2019, door Thomas Burns (creative director van Coda Story), Claudia Milne (video editor van ProPublica) en  Andrew North

Rechtbank tekening via janhensema.nl

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *